Narcyzm zazwyczaj zaczyna się we wczesnych początkach dorastania i przejawia się w różnych kontekstach życia. Pięć lub więcej, poniższych kryteriów, musi być spełnione:

- Uczucie wspaniałości i własnej wartości przejawiające się dla przykładu w przesadnym opisywaniu swoich osiągnięć lub talentów, często wspomaganym licznymi kłamstwami; domaganie się społecznego uznania bez współmiernych osiągnięć.
- Obsesyjne fantazje o nieograniczonym sukcesie, sławie, omnipotencji, nieporównywalnej błyskotliwości (narcyzm intelektualny), pięknie cielesnym lub zdolnościach seksualnych (narcyzm somatyczny), wiecznie trwającej i wszechmogącej miłości lub pasji.
- Głębokie przekonanie o swojej unikalności i w związku z tym zakładanie, że jedynie podobnie specjalne i unikalne osoby lub instytucje o podobnym statusie mogą wyrazić zrozumienie i tylko z takowymi można współdziałać.
- Nieuzasadnione poczucie uprawnienia do specjalnego, unikalnego i priorytetowego traktowania. Domaganie się natychmiastowej i pełnej akceptacji swoich oczekiwań.
- Stosowanie wyzysku interpersonalnego, czyli wykorzystywanie innych w celu osiągania swoich celów.
- Brak empatii, czyli brak zdolności lub woli do zrozumienia uczuć i potrzeb innych ludzi.
- Ciągłe poczucie zazdrości i wiara, że inne osoby także odczuwają zazdrość w stosunku do osoby diagnozowanej.

Psychoanaliza relacji to szkoła psychoanalizy, wywodząca się ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, która podkreśla rolę prawdziwych i wyobrażonych relacji z innymi w zaburzeniach psychologicznych i psychoterapii.

Psychoanaliza relacji narodziła się w latach osiemdziesiątych jak próba integracji psychoanalizy interpersonalnej, która kładzie nacisk szczególnie na eksplorację interakcji międzyludzkich, z brytyjskimi koncepcjami podkreślającymi psychologiczne znaczenie relacji z innymi ludźmi. Zwolennicy psychoanalizy relacji twierdzą, że osobowość wykształca się ze struktury wczesnych relacji z rodzicami i osobami z najbliższego otoczenia. Filozoficznie, psychoanaliza relacji, jest bliska koncepcji konstruktywizmu społecznego.

Ważna różnica, pomiędzy tradycyjną psychoanalizą, a psychoanalizą relacji znajduje się w teorii motywacji. Teoria Freuda, poza kilkoma wyjątkami, zakłada że jednostki ludzkie są motywowane poprzez seks i agresję, które są biologicznie zakorzenione i wrodzone. Nie są one kształtowane przez doświadczenie.
Psychoanaliza relacji zakłada jednak, że główną motywacją psyche są stosunki międzyludzkie. Konsekwencją takiego podejścia jest przyjmowanie, że wczesne relacje z opiekunami i najbliższymi członkami otoczenia kształtują przyszłe oczekiwania co do zaspokajania potrzeb. Dlatego tez pragnienia i potrzeby nie mogą zostać oddzielone od kontekstu relacji w jakich się wykształciły. W przeciwieństwie do behawioryzmu koncepcja ta nie zakłada jednak, że motywatory kształtują się tylko i wyłącznie poprzez interakcje z innymi osobami.

Gdy człowiek współczuje, wyraża on swój żal, lecz zachowuje dystans od uczuć drugiej osoby. Poprzez empatię człowiek stara się zrozumieć lub przynajmniej wyobrazić sobie co czuje druga osoba.
Termin empatia pochodzi od niemieckiego słowa „Einfühlung”, które oznacza „czuć się jak”.

Dla przykładu, lekarz lub psychoanalityk nie wyrażający empatii w relacji z pacjentem utrzymuje dystans i nie jest w stanie w pełni zrozumieć jego problemu. Natomiast w momencie wykaże on empatię, będzie w stanie postawić się w miejscu pacjenta przynajmniej w jakimś stopniu, co może ułatwić terapię. Ważne jest jednak aby nie wejść zbyt głęboko w stan emocjonalny pacjenta, ponieważ może to być szkodliwe dla zarówno dla psychoanalityka jak i w efekcie dla jego pacjenta.

Terapia grupowa często przynosi doskonałe wyniki właśnie dlatego, że osoby biorące w niej udział mogą łatwo się zrozumieć i odczuwać empatię. Dużo łatwiej jest alkoholikowi zrozumieć drugiego alkoholika, tak jak łatwiej jest osobie po zawale serca zrozumieć kogoś z podobnym problemem.

Oczywiście nie zawsze jest łatwo odczuwać empatię z osobą cierpiącą. Dla przykładu większość ludzi nie jest w stanie postawić się w miejscu osoby zgwałconej, wykorzystywanej seksualnie lub kogoś kto utracił członka rodziny. Dopiero gdy przeżyjemy jakieś doświadczenie, potrafimy lepiej poznać jego mechanizmy. Dlatego tak ważne w psychoanalizie jest doświadczenie psychoanalityka, zarówno życiowe jak i zdobyte poprzez praktykę pracy psychoanalitycznej.

Zygmunt Freud - cytaty i myśli

Można spędzić w sposób sensowny lata z jednym człowiekiem po to, by mu pomóc w zrozumieniu siebie.

W nieświadomym człowieku tkwi jego tragiczny los. Jeżeli nie potrafiłeś wytępić w sobie występnych pragnień, żyją one w tobie nieświadomie, a więc - jesteś winny.

Gdy człowieka, któremu wiodło się dobrze, spotyka niepowodzenie lub nieszczęście, zagłębia się on w sobie, wzmaga wymogi własnego sumienia, wymierza sobie karę i pokutę.

Lekarz nie ma żadnych danych, aby zostać ministrem.

Marzenie senne pojawia się tylko jako nawiązanie do tych spraw, które dostarczyły nam pokarmu myślowego w ciągu dnia.

Dzieci nie są złośliwe, są złe.

Nasze namiętności często stają się naszymi nieszczęściami.

Sport jest sublimacją popędu do przyglądania się i tendencji: sadystycznych, ekshibicjonistycznych, homoerotycznych i erotyki ruchowej.

Mundur oznacza w ogóle nagość.

Rozkosz jest premią natury za trud płodzenia i rodzenia.

Ani w życiu prywatnym, ani w moich pracach nigdy nie ukrywałem, że jestem zdeklarowanym niewierzącym.

Człowiek, który pierwszy cisnął obelgę zamiast kamienia był twórcą cywilizacji.

Po trzydziestu latach badań nad duszą kobiety nie potrafię odpowiedzieć na pytanie, czego pragnie kobieta.

Przekonań nie zdobywa się łatwo, a jeśli dochodzi się do nich bez trudu, okazuje się wkrótce, że są bezwartościowe i niezdolne stawić opór w walce.

Człowiek broni się przed strachem za pomocą lęku.

Alfred Adler był tak jak Jung uczniem Freuda. Był psychiatrą i psychologiem austriackim. Twórca kierunku zwanego psychologią indywidualną. Odrzucił on koncepcję libido, jak również kompleks Edypa jako wiodącą rolę popędu. Według niego dziecko powinno być integrowane ze środowiskiem oraz rozwijane uczucia społeczne. W ten sposób budowane wartości miałyby zastąpić kompleks niższości poczuciem wspólnoty. Według Adlera człowiek posiada niskie poczucie wartości z powodu swoich braków, które stara się rekompensować w rywalizacji, starając się mieć przewagę nad innymi. Świadomość własnych braków ma wpływ na kształt i rozwój osobowości człowieka. Zadaniem wychowania miało być podniesienie poczucia własnej wartości jednostki poprzez na przykład działalność społeczną, zmniejszającą również dążenie do zbudowania przewagi nad innymi.