Psychoterapia jest pojęciem o szerokim znaczeniu. Określa się tym pojęciem oddziaływanie lecznicze na pacjenta środkami psychologicznymi oraz środowiskowymi. Profesjonalna psychoterapia jest działaniem zaplanowanym polegającym na systematycznym oddziaływaniu psychologicznym. Wyróżnia się psychoterapię krótkoterminową oraz psychoterapię długoterminową. Ogólnie w psychoterapii wyróżnia się obecnie kilka kierunków psychoterapeutycznych, takich jak kierunki: psychoanalityczne, fenomenologiczne, dynamiczne, behawioralne, procesualne, a także te związane z koncepcją teoretyczną. Przy zaburzeniach psychosomatycznych a także psychicznych, po doświadczeniu traumy konieczne jest skorzystanie z psychoterapii.

Psychoterapia jest metodą leczenia zaburzeń psychicznych, a także tych somatycznych. Środkami psychoterapeutycznymi są: słowo, mimika, gest a także więzi emocjonalne oraz manipulowanie środowiskiem a także próba wyuczenia określonych zachowań. Obecnie psychoterapia może być stosowana wobec dzieci, młodzieży a także dorosłych. Istotnym zakresem działania psychologów są działania skierowane do podnoszenia wydajności pracowników firm oraz kadry menadżerskiej.

Zaburzenia osobowości na tle paranoicznym należą do psychoz endogennych, czyli chorób o niewyjaśnionym pochodzeniu. Paranoję charakteryzują irracjonalne przeświadczenia lub też usystematyzowane urojenia dotyczące siebie lub oddziaływania innych. Na przykład mania wielkości lub mania prześladowcza.

Osobowość paranoiczna przejawia takie cechy jak nieufność, podejrzliwość, cynizm, mściwość, ostrożność, zadufanie, zazdrość, poczucie krzywdy, brak poczucia humoru, poczucie własnej wyższości i inne. Paranoik podejrzewa partnera lub współmałżonka, wspólników i przyjaciół, zarzuca im brak lojalności, wierności, wykorzystywanie go, krzywdzenie lub oszukiwanie. Paranoik nosi z tego powodu urazy i nie potrafi wybaczyć.

Paranoja jest patologią, jednak w społeczeństwie może uchodzić za przejaw skrajnych lub dziwnych poglądów. Najczęstszymi urojeniami osobowości paranoicznej są urojenia prześladowcze, wielkościowe, erotyczne czy hipochondryczne. Zaburzenia tego typu najczęściej pojawiają się między 35 a 45 rokiem życia. Występują u osób z niższym wykształceniem, w środowisku wiejskim, częściej u kobiet i osób będących na emigracji. Leczenie paranoi wiąże się z leczeniem psychiatrycznym, farmakologicznym, jak również odpowiednią psychoterapią, która potrafi wiele pomóc. Negowanie poglądów chorego wzbudza często w nim agresję.

Tolerancja jest w tym przypadku najlepszą metoda komunikacji.

Fobie są irracjonalnymi lękami, które przejawiają się w postaci lęku przed jakąś rzeczą. Może to być na przykład arachnofobia, czyli lęk przed pająkami, awiofobia, czyli lęk przed lataniem samolotem lub na przykład teofobia, czyli lęk przed Bogiem i karą Boską. Przyczyna strachu może być zakorzeniona w różnych okresach życia. Często mówi się o wczesnym dzieciństwie, a nawet okresie przebywania w łonie matki. Istnieją również teorie, mówiące o lękach zrodzonych w poprzednim wcieleniu.

Fobia, czy też lęk pojawia się w człowieku w kontakcie z tym, czego on się boi. Ale często nie jest to tylko jeden lęk. Fobii towarzyszą objawy psychosomatyczne, potliwość, przyspieszona akcja serca, suchość w ustach i przede wszystkim częściowa utrata kontroli nad własnymi emocjami. Lęk może powodować histeryczne zachowanie, ucieczkę na stół czy krzesło przed małym gryzoniem lub pająkiem idącym po podłodze. Fobie leczy się całkowicie poprzez psychoterapię.

Psychoterapia okazuje się skuteczna nawet w bardzo ciężkich przypadkach lękowych. W czasie terapii, pacjent jest powoli oswajany ze źródłem lęku. To pozwala mu na dostrzeżenie i oswojenie się z irracjonalnym lękiem, niewspółmiernym do skali niebezpieczeństwa. Lęki utrudniają życie osoba z fobiami, dlatego też najlepszym rozwiązaniem dla takich osób jest psychoterapia, która nie używa środków farmaceutycznych a daje bardzo dobre rezultaty.

Anna Freud po raz pierwszy opublikowała swoją pracę – Ego i mechanizmy obronne – w Wiedniu w 1936, a w tłumaczeniu angielskim w Londynie rok później, czyli na dwa lata przed śmiercią jej ojca – Zygmunta Freuda. Całość pracy Anny Freud była wyraźnie naznaczona jej chęcią zapewnienia psychoanalizie statusu nauki. Chciała ona zintegrować analizę z psychologią aby stworzyć naukę, którą nazwała psychologią psychoanalityczną. Także jej kariera nauczycielska, którą rozpoczęła zanim zajęła się psychoanalizą, miała spory wpływ na pedagogiczny charakter jej publikacji i jej praktykę psychoanalityka dziecięcego.

Tematem ksiązki są mechanizmy obronne wykształcone przez ego w celu konfrontacji lub unikania konfliktów prowokowanych przed Id w jego relacjach z Ego i Superego.
Anna Freud patrzy na techniki i teorie psychoanalityczne poprzez pryzmat obserwacji konfliktów, w które angażuje się Ego. Z tego powodu Ego, w jego relacjach z Id i relacjach ze światem zewnętrznym, które mogą być źródłem nieprzyjemności i uczucia strachu, jest analizowane w świetle jego mechanizmów unikania (różnych form negacji), w świetle jego agresywnych lub altruistycznych strategii. Szczególne znaczenie przypisane zostało do zjawiska dojrzewania oraz do mechanizmów obronnych wyzwalanych przez ponowne pojawienie się seksualności w czasie dojrzewania.

Odkrycia Anny Freud, a w szczególności wspomniana wyżej książka, miały znaczący wpływ na kierunek zwany psychoanalizą świadomości, który swoje największe sukcesy odniósł w Stanach Zjednoczonych, dzięki zwolennikom psychologii Ego. Co ważniejsze jednak, prace Anny Freud, umożliwiły zastosowanie teorii psychoanalizy Zygmunta Freuda w psychologii.

Psychoanaliza jaźni to kierunek, który stworzył doktor Heinz Kohut (1913-1981). Teoria ta dostarcza wielu podstaw dla współczesnej psychoanalizy. Odrzucając zasadnicze znaczenie wrodzonych popędów seksualnych określonych przez Freuda, psychoanaliza jaźni, była pierwszym znaczącym ruchem psychoanalitycznym w Stanach Zjednoczonych, który uznał za kluczową w zrozumieniu rozwoju człowieka i jego transformacji rolę empatii.
Od roku 1959 Heinz Kohut i jego naśladowcy zmienili podejście do psychoanalizy i psychoterapii poprzez zwiększenie empatii i pogłębienie zainteresowania analityka/terapeuty podstawowymi potrzebami człowieka, niezbędnymi do jego zdrowego rozwoju.
Według Heinza „zdrowy narcyzm” przejawia się w silnej, witalnej i spójnej jaźni dążącej z ambicją i ideałami do pełnej realizacji umiejętności i talentów. Natomiast klasyczne pojęcie narcyzmu to obraz słabej i wrażliwej jaźni starającej się zachować spójność i podnieść poczucie własnej wartości.
Psychoanaliza psychologii jaźni znacząco przyczynia się do zrozumienia szerokiego spektrum zagadnień w psychologii i naukach społecznych, jak również filozofii, naukach humanistycznych i religii.