Psychoanaliza stosowana jest jako metoda terapeutyczna. Jest ona metodą terapii zaburzeń psychicznych. Proces powstawania tych zaburzeń wiąże się z sytuacją traumatyczną, w momencie której przeżywane emocje nie zostają odreagowane, ponieważ nie zostają zaakceptowane przez świadome „ja”. Z tym wiążą się objawy nerwicowe, jako przejawy drogi wyjścia emocji, które tylko w taki sposób mogą znaleźć ujście. Wspomnienia te pozostają nieuświadomione i powodują zewnętrzne objawy do momentu samouświadomienia owych emocji i odreagowania stanu ciężkiego przeżycia. Różne twory psychiki w czasie terapii zostają przeanalizowane: marzenia senne, przypadkowe skojarzenia, objawy nerwicowe, natręctwa myślowe. Nieuświadomione wspomnienie może wyjść na zewnątrz i w ten sposób objawy nerwicowe mogą zostać usunięte. Analiza w tym wypadku zachodzi na psychice pacjenta, szukając tych objawów, które są rezultatem stłumionego przeżycia. Metoda ta uświadamia chorym kompleksy jakie ich dręczą i sens tych zaburzeń.

Najważniejszą postacią w historii tworzenia psychoanalizy był oczywiście Zygmund Freud, ur. 6 maja 1856 we Freibergu - zm. 23 września 1939 w Londynie. Był austriackim neurologiem i psychiatrą, również filozofem. Freud na początku chciał studiować prawo, jednakże pod wpływem Goethego zmienił kierunek swojego dążenia. Studiował biologię, później medycynę. Freud interesował się znieczulającym działaniem kokainy oraz leczeniem nerwic histerycznych za pomocą hipnozy. Pracował on jako neurolog. Jego najważniejszym dziełem było Objaśnienie marzeń sennych i był to fundament dla teorii psychoanalitycznej.
Uczniem Freuda został Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra i psycholog. Jung stworzył swoją własną koncepcję nazywaną psychologią analityczną, która stanowiła częściową krytykę psychoanalizy. Pojęcia jakie wprowadził to pojęcie nieświadomości zbiorowej, archetypu oraz synchroniczności. Jung był zainteresowany bardzo różnymi dziedzinami tj. fizyka, alchemia, teoria względności, percepcja pozazmysłowa. Główną sferą jego badań były badania fenomenologiczne, w których skład wchodziło doświadczenie symboliczne. Analizie dlatego podlegały marzenia senne, fantazje, mity, baśnie i wizje. Studiował on symbolikę ale również filozofię.

Określenie psychoanaliza może od razu przywołać postać Zygmunta Freuda, który rozpoczął ją w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Historia psychoanalizy rozpoczyna się od współpracy Freuda z również wiedeńskim lekarzem Josefem Breuerem. Obydwaj przez lata zajmowali się odszyfrowywaniem sensu symptomów, występujących u pacjentów jako prawdopodobna forma ekspresji nieświadomego życia psychicznego. Owo uświadomienie miało oczyścić pacjenta poprzez samoświadomość procesu.

Doświadczenia, jakie Freud nabył podczas pracy z pacjentami pozwoliły mu na opracowanie podziału ludzkiej psyche, na która składa się świadomość, podświadomość i nadświadomość. Poza tym wyodrębnił trzy dziedziny życia psychicznego, czyli Id, Ego i Superego. Freud badał popędy ludzkie, traktując je jako podstawowe, przyrodzone potrzeby istoty ludzkiej. Popęd seksualny (libido) jest siłą biologiczną, wokół której zachodzą specyficznie ludzkie przeżycia, uczucia, dążenia i fantazje.

Teoria rozwoju indywiduum ludzkiego zakłada to, że osobowość człowieka rozwija się całe życie, które w zależności od wieku znajduje się w różnej fazie rozwoju. Jednakże fazy wczesnego rozwoju mają bardzo istotny wpływ na formowanie się psyche. Pacjenci, s którymi Freud pracował kojarzyli swoje dolegliwości ze złymi przeżyciami z dzieciństwa, przede wszystkim seksualnymi. Stad też takie terminy jak kompleks Edypa – w przypadku chłopca – i kompleks Elektry – w przypadku dziewczynki.