Określenie psychoanaliza może od razu przywołać postać Zygmunta Freuda, który rozpoczął ją w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Historia psychoanalizy rozpoczyna się od współpracy Freuda z również wiedeńskim lekarzem Josefem Breuerem. Obydwaj przez lata zajmowali się odszyfrowywaniem sensu symptomów, występujących u pacjentów jako prawdopodobna forma ekspresji nieświadomego życia psychicznego. Owo uświadomienie miało oczyścić pacjenta poprzez samoświadomość procesu.
Doświadczenia, jakie Freud nabył podczas pracy z pacjentami pozwoliły mu na opracowanie podziału ludzkiej psyche, na która składa się świadomość, podświadomość i nadświadomość. Poza tym wyodrębnił trzy dziedziny życia psychicznego, czyli Id, Ego i Superego. Freud badał popędy ludzkie, traktując je jako podstawowe, przyrodzone potrzeby istoty ludzkiej. Popęd seksualny (libido) jest siłą biologiczną, wokół której zachodzą specyficznie ludzkie przeżycia, uczucia, dążenia i fantazje.
Teoria rozwoju indywiduum ludzkiego zakłada to, że osobowość człowieka rozwija się całe życie, które w zależności od wieku znajduje się w różnej fazie rozwoju. Jednakże fazy wczesnego rozwoju mają bardzo istotny wpływ na formowanie się psyche. Pacjenci, s którymi Freud pracował kojarzyli swoje dolegliwości ze złymi przeżyciami z dzieciństwa, przede wszystkim seksualnymi. Stad też takie terminy jak kompleks Edypa – w przypadku chłopca – i kompleks Elektry – w przypadku dziewczynki.